Jak radzić sobie z wyzwaniami starości

„Życie nasze trwa siedemdziesiąt lat, a gdy jest go więcej, osiemdziesiąt lat; lecz to, co w nim najlepsze, to tylko trud i utrapienie, szybko mija, a my odlatujemy”. Ten poetycki utwór, ułożony trzy tysiące lat temu, potwierdza, że zmaganie się ze skutkami starości to odwieczny problem. Mimo imponujących postępów medycyny, starzenie się nadal niesie ze sobą liczne trudności. Jak niektórzy sobie z tym radzą?

Dojrzały umysł, a jednak bystry

„Najbardziej boję się demencji” – wyznał 79-letni Hans. Podobnie jak wielu starszych ludzi, martwi się, że jego pamięć coraz bardziej szwankuje i traci kontrolę nad tym, co pewien starożytny poeta nazwał „złotą czarą” – cennym mózgiem, siedzibą myśli i wspomnień. Hans zastanawia się, czy spadek sprawności umysłowej jest nieuniknioną konsekwencją starzenia się.

Być może ty też zapominasz imion i obawiasz się, że przejściowe luki w pamięci są początkiem poważnej utraty sprawności umysłowej. Na szczęście stwierdzono, że zapominalstwo przydarza się ludziom w każdym wieku, a zmiany w funkcjonowaniu umysłowym, których mogą doświadczać osoby starsze, zwykle nie są spowodowane demencją. Choć pamięć w starszym wieku może być zawodna, „większość ludzi dożywa sędziwego wieku, zachowując pełną kontrolę nad swoimi zdolnościami umysłowymi” – pisze dr Michael Levy ze szpitala uniwersyteckiego na Staten Island w Nowym Jorku.

To prawda, że młodsi ludzie zazwyczaj szybciej przypominają sobie konkretne fakty. Ale „jeśli pominąć szybkość” – mówi neurolog Richard Restak – „starsi ludzie zwykle nie wypadają gorzej niż młodzi”. Dzięki odpowiedniemu treningowi i ćwiczeniom starsi ludzie o żywym umyśle nadal się uczą, zapamiętują i rozwijają określone umiejętności.

Problemy z pamięcią a stany uleczalne

Co jednak, gdy ktoś ma poważniejsze problemy z pamięcią? Nie należy od razu przypisywać ich demencji. Zaburzenia pamięci i nagłe splątanie mogą być spowodowane różnymi, uleczalnymi stanami związanymi z wiekiem. Takie zaburzenia są często błędnie uznawane za skutek „starości” lub „demencji”. Takie diagnozy stawiają czasem niedoinformowani lekarze. Dla osób starszych jest to upokarzające i może sprawić, że nie otrzymają odpowiedniej pomocy medycznej. Jakie zaburzenia wchodzą tu w grę?

Przyczynami nagłego splątania mogą być niedożywienie, odwodnienie, anemia, urazy głowy, zaburzenia pracy tarczycy, niedobór witamin, skutki uboczne leków, a nawet zmiana otoczenia. Problemy z pamięcią są często wynikiem długotrwałego stresu, a splątanie mogą wywoływać różne infekcje. Również depresja może powodować takie zaburzenia. Dlatego „nagłego stanu splątania nigdy nie należy ignorować ani uznawać za beznadziejną demencję” – radzi dr Levy. Dokładne badania medyczne pomagają ustalić przyczyny takich objawów.

Jak radzić sobie z przygnębieniem

Uczucie przygnębienia nie jest obce nikomu. Niestety, stany depresyjne u osób starszych są często nierozpoznawane lub błędnie diagnozowane.

Ponieważ powszechne jest błędne przekonanie, że wszyscy ludzie z wiekiem stają się przygnębieni i kapryśni, takie stany są często postrzegane jako normalna część starzenia się – zarówno przez otoczenie, jak i przez same starsze osoby. „To jednak nieprawda” – wyjaśnia książka „Treating the Elderly”. „Przygnębienie nie jest elementem normalnego procesu starzenia się”.

Długotrwała depresja – w przeciwieństwie do zwykłego smutku czy przejściowego przygnębienia – jest poważną chorobą. Może mieć groźne skutki i nie należy jej lekceważyć. Nieleczona może pogłębiać się do tego stopnia, że niektórych zrozpaczonych ludzi doprowadza do samobójstwa. Według dr. Levy'ego tragedia starszych pacjentów cierpiących na depresję polega na tym, że jest to „choroba psychiczna, którą najłatwiej wyleczyć, a zarazem potencjalnie najbardziej śmiertelna”. Jeśli depresja się utrzymuje, warto rozważyć konsultację ze specjalistą od zaburzeń nastroju.

Nie jesteś bezużyteczny

Nie odrzucaj mnie w starości, gdy siły mnie opuszczają, nie zostawiaj mnie – takie uczucia znane są również osobom starszym w XXI wieku. Boją się, że nikt nie będzie już ich potrzebował. Ograniczenia wynikające ze złego stanu zdrowia mogą łatwo wywoływać poczucie niższości, a przejście na emeryturę może podkopać poczucie własnej wartości.

Jeśli jednak skupimy się na tym, co nadal potrafimy robić, zamiast zniechęcać się tym, czego już nie potrafimy, zachowujemy poczucie użyteczności i godności. Dlatego pewien raport ONZ zachęca do „ciągłego rozwoju poprzez edukację formalną i nieformalną, zaangażowanie społeczne oraz działalność religijną”.

Ernest pochodzi ze Szwajcarii i kiedyś pracował w piekarni, dziś jest na emeryturze. Jest przykładem korzyści płynących z ciągłego uczenia się. Po siedemdziesiątce postanowił kupić komputer i nauczyć się z niego korzystać. Dlaczego się na to zdecydował, mimo że technologia onieśmiela wielu ludzi w jego wieku? „Po pierwsze” – wyjaśnił – „mój mózg pozostaje aktywny. A po drugie chcę nadążać za osiągnięciami technologicznymi, które pomagają mi angażować się w różne działania”.

Zajmowanie się sensownymi zajęciami może zaspokoić wiele potrzeb osób starszych. Zachowują poczucie, że robią coś wartościowego, czerpią z tego satysfakcję, a czasem nawet dochód.

Rób, co możesz.

W wielu społeczeństwach to seniorzy przekazują młodszemu pokoleniu wiedzę oraz wartości moralne i duchowe. Ale co się dzieje, gdy starsi ludzie z powodu złego stanu zdrowia lub innych okoliczności napotykają znaczne ograniczenia? Martwiła się tym 79-letnia Anna. Osoby ograniczone dolegliwościami związanymi z wiekiem są cenne dla swojego otoczenia, gdy hojnie dzielą się swoim doświadczeniem i innymi dobrami. Pojawiają się jednak pytania: Jaka przyszłość czeka osoby starsze? Czy możemy realistycznie oczekiwać lepszego życia mimo postępującej starości?

Ważna informacja: niektórzy badacze twierdzą, że „prawie 90 procent osób powyżej 65. roku życia nie ma demencji”.

W dzisiejszym pełnym pośpiechu społeczeństwie starsi ludzie często czują się pomijani. Jak możesz pomóc osobom starszym?

• Szanuj ich godność
• Okazuj empatię
• Rozpoznawaj, kiedy potrzebują zachęty.

‍